Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω  

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

φαρμακοπροκαλούμενη ρινίτιδα

     farmakoprokalu΄meni rhini΄tiδa    
drug induced rhinitis

     dράγκ ινdιούσd ραϊνάϊτις    

Ερμηνεία:

Φαρμακοπροκαλούμενη ρινίτιδα είναι η η ρινική συμφόρηση, που προκαλείται μετά από χρόνια λήψη κάπου φαρμάκου  από το στόμα και εκδηλώνεται συνήθως με μπούκωματης μύτης. Το μπούκωμα ποικίλλει σε ένταση, μπορεί να διαρκεί όλες τις ώρες του εικοσιτετραώρου ή να έρχεται και να φεύγει. Όμως τo μπούκωμα μπορεί να είναι χαρακτηριστικό και άλλων παθολογικών καταστάσεων της μύτης, όπως η αλλεργική ρινίτιδα,  μη αλλεργική ρινίτιδα, μεικτή ρινίτιδα και οι  ανατομικές ανωμαλίες των ρινικών κοιλοτήτων και του ρινικού διαφράγματος.

Υπάρχουν διάφορες κατηγορίες φαρμάκων που μπορεί να προκαλέσουν ρινίτιδα. Στους μηχανισμούς πρόκλησης  της φαρμακοπροκαλούμενης ρινίτιδας περιλαμβάνεται η τροποποίηση της λειτουργίας του ρινικού βλεννογόνου και της αγγείωσής του από απορρύθμιση του αυτονόμου νευρικού συστήματος, την  αλλαγή της δραστηριότητας των αιμοπεταλίων ή την πρόκληση  ανοσοτροποποιητικών  και ορμονικών αποτελεσμάτων.

Η φαρμακοπροκαλούμενη ρινίτιδα είναι ιδιαιτέρου ενδιαφέροντος, όταν εκδηλώνεται στα ηλικιωμένα άτομα, που παίρνουν πληθώρα φαρμάκων (πολυφαρμακία), που  μπορεί να τους προκαλέσουν ποικίλες παρενέργειες,

Έχει υπολογιστεί ότι το 15% του γενικού πληθυσμού είναι άνω των 65 ετών. Σ’ αυτή την πληθυσμιακή ομάδα εκδηλώνεται περισσότερο από το ένα τρίτο των φαρμακευτικών παρενεργειών [1].

Έχει βρεθεί ότι το 57% των Αμερικανίδων, άνω των 65 ετών χρησιμοποιούν τουλάχιστον πέντε φάρμακα και το 12% χρησιμοποιεί τουλάχιστον δέκα φάρμακα [2].

Τα φάρμακα που δρουν στο καρδιοκυκλοφορικό σύστημα  μπορεί να προκαλέσουν ρινική συμφόρηση (μπούκωμα) λόγω διακοπής του φυσιολογικού συμπαθητικού τόνου, που συνοδεύεται από αγγειοδιαστολή των τοπικών αγγείων του ρινικού βλεννογόνου.

Φάρμακα όπως οι άλφα και οι βήτα αναστολείς, που ασκούν κεντρική αντιϋπερτασική δράση και οι αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου αγγειοτενσίνης  αναστέλλουν το συμπαθητικό τόνο και προκαλούν έτσι αγγειοδιαστολή και συμπτωματολογία ρινικής συμφόρησης.

Τα αντιψυχωτικά φάρμακα είναι γνωστά για τις ρινολογικές τους παρενέργειες λόγω των άλφα και βήτα αποκλειστικών ιδιοτήτων τους [3].

Οι άλφα-1-αδρενεργικοί ανταγωνιστές, που χορηγούνται σε ασθενείς με καλοήθη υπερτροφία του προστάτη μπορεί να προκαλέσουν ρινίτιδα, που κύριο χαρακτηριστικό της είναι η σοβαρή ρινόρροια [4].

Από τα αντιδιαβητικά φάρμακα αναφέρεται ότι η σιταγλιπίνη μπορεί να προκαλέσει έντονη ρινόρροια, αλλά και βήχα, δύσπνοια και σωματική κόπωση  [5].

Οι λήψη στατινών (αναστολείς του HMG-CoA), που χορηγούνται για την ελάττωση των επιπέδων της χοληστερόλης, αναφέρται ότι λόγω δυσανεξίας μπορεί να προκαλέσουν, μεταξύ των λοιπών παρενεργειών τους και συμπτώματα ρινίτιδας [6, 7].  

Οι ηλικιωμένοι είναι επιρρεπείς στις λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού, διότι το δέρμα τους δεν παράγει επαρκείς ποσότητες βιταμίνης D3 ή έχουν και έλλειψη ψευδαργύρου, καθώς ο ψευδάργυρος των τροφών δεν απορροφάται εύκολα από το έντερο στα άτομα άνω των 65 ετών. Η ρινική συμφόρηση συνεπεία της ρινικής λοίμωξης επιδεινώνει το μπούκωμα της μύτης που δημιουργείται από τη λήψη κάποιου φαρμάκου.

Οι ασθενείς, χωρίς συμβουλή γιατρού χρησιμοποιούν τοπικά αποσυμφορητικά της μύτης και αυτό έχει ως επακόλουθο την πρόκληση και φαρμακευτικής ρινίτιδας (βλέπε παρακάτω). Σε άλλους ηλικιωμένους υπάρχει ξηρότητα του ρινικού βλεννογόνου που επιδεινώνει τη ρινίτιδα που είναι παρενέργεια κάποιου φαρμάκου [8].

Οι ευαίσθητοι ασθενείς στην  ασπιρίνη και τα μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα  πάσχουν εύκολα από ρινίτιδα και από παρατεταμένες επιστάξεις συνεπεία της αντιαιμοπεταλιακής δράσης της ασπιρίνης. Στα υπερευαίσθητα άτομα στα παραπάνω φάρμακα μπορεί επίσης να προκληθούν μια σειρά συμπτωμάτων, όπως δερματικό εξάνθημα, κνίδωση, αγγειοοίδημα, ρινόρροια, ρινική συμφόρηση, βρογχόσπασμος ή ακόμη και αναφυλαξία [9, 10, 11] .

Άλλα φάρμακα που μπορεί να προκαλέσουν ρινίτιδα ως παρενέργεια είναι τα αντισυλληπτικά, τα διορθωτικά της στυτικής δυσλειτουργίας, τα ανοσοκατασταλτικά, και τα από του στόματος χορηγούμενα ρετινοειδή [12].

Με τη χρόνια λήψη του φαρμάκου  η ρινική απόφραξη  μπορεί να τροποποιηθεί  και να υποεκτιμηθεί.  Μέχρι σήμερα πολύ λίγα είναι γνωστά και πολύ λίγες δημοσιεύσεις έχουν ασχοληθεί μόνον με αυτό το θέμα.

Αν και δεν υπάρχει κάποια τυποποιημένη θεραπεία  για να προταθεί στον ασθενή με φαρμακοπροκαλούμενη ρινίτιδα, εκτός της αποχής από τη χρήση του ενόχου φαρμάκου για τη ρινίτιδα, η κλινική εμπειρία έχει δείξει ότι  θα ήταν λογική η χρησιμοποίηση κάποιου ενδορρινικού σπρέί κορτικοστεροειδούς για την αντιμετώπιση της συμπτωματολογίας. Θα μπορούσε επίσης ταυτόχρονα να χορηγηθεί και κάποιο ενδορρινικό σπρέϊ αντιισταμινικού, εφόσον δεν είναι άμεσα αποτελεσματικό το ενδορρινικό κορτικοστεροειδές [13, 14].

Εφόσον είναι δυνατόν, το φάρμακο που προκαλεί ρινιτικά συμπτώματα (συνήθως μπούκωμα) θα πρέπει να διακόπτεται ή να αντικαθίσταται με άλλο που δρα με διαφορετικό μηχανισμό. Αν αυτό δεν είναι εφικτό θα πρέπει να ενημερωθεί ο ασθενής ότι πρέπει να αποφύγει τη χρήση ενδορρινικών αποσυμφορητικών φαρμάκων, διότι υπάρχει η οπιθανότητα, μετά την επί τριήμερον εφαρμογή του, να αναπτύξει ο ασθενής και φαρμακευτική ρινίτιδα, που επιδεινώνει το μπούκωμα (Βλέπε: Φαρμακευτική ρινίτιδα).

Πολλοί ασθενείς μες φαρμακοπροκαλούμενη ρινίτιδα ανακουφίζονται μόνο με τη χρήση ρινικών ψεκασμών με υπέρτονο διάλυμα φυσιολογικού ορού, ουδετέρου pH [Osmocleanhypertonicnasalspray].

To Osmoclean δρα μέσω του φυσικού μηχανισμού της όσμωσης που αποσυμφορεί τις ρινικές κόγχες μέσα σε λίγα λεπτά της ώρας, η οποία διαρκεί για λίγες ώρες, χωρίς να τσούζει ο ρινικός βλεννογόνος. Οι ψεκασμοί μπορεί να επαναλαμβάνονται κάθε τρείς ώρες, χωρίς παρενέργειες και για όσο χρονικό διάστημα έχει τα συμπτώματα της ρινίτιδας ο ασθενής.

Φαρμακοπροκαλούμενη χρονία ρινίτιδα είναι και η ρινίτιδα από εισπνοή κοκαΐνης. Η κοκαΐνη έχει ισχυρότατες αγγειοσυσπαστικές και τοπικές αναισθητικές ιδιότητες. Η εξάρτηση από την κοκαΐνη καταστρέφει τελικά το ρινικό βλεννογόνο και τον υποκείμενο χόνδρο του ρινικού διαφράγματος. Ο ασθενής συνήθως ζητάει αργά βοήθεια από τον ωτορινολαρυγγολόγο, διότι πονάει η μύτη του, έχει δυσχέρεια ρινικής αναπνοής που γίνεται μέσα από κατάξερρες ρινικές κοιλότητες και ένα διάτρητο ρινικό διάφραγμα, που μπορεί να οδηγήσει σε καθίζηση της ράχης της μύτης και παραμόρφωση του προσώπου

Σ' αυτές τις περιπτώσεις η χρήση ρινικών ψεκασμών σησαμελαίου, μαστιχελαίου και βιταμίνης Ε [Rhinosisam nasal spray] μπορεί να ανακουφίσουν την ξηρότητα της μύτης του ασθενούς. Μπορεί να γίνονται τρεις ψεκασμοί στο κάθε ρουθούνι κάθε 3-6 ώρες. Η ανάπτυξη σχέσεων εμπιστοσύνης τούπασχοντος με τον ωτορινολαρυγγολόγο μπορεί να βοηθήσει τον πάσχοντα να αναπτύξει θετικές σχέσεις και με  άλλους γιατρούς που έχουν εκπαιδευτεί στο να κάνουν θεραπεία απεξάρτησης των ασθενών από τη χρήση κοκαϊνης.  

 

 



Ετυμολογία:



Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση:

1.Ballentine N. Polypharmacy in the elderly: Maximizing benefit, minimizing harm. Crit Care Nurs Q. 2008;31(1):40–5. [PubMed]

2. Kaufman D, Kelly J, Rosenberg L, Anderson T, Mitchell A. Recent patterns of medication use in the ambulatory adult population of the United States: The Slone survey. JAMA. 2002;287(3):337–44. doi: 10.1001/jama.287.3.337. [PubMed] [Cross Ref]

3.Bateman N, Woolford T. The rhinological side-effects of systemic drugs. Clin Otolaryngol Allied Sci. 2003;28(5):381–5. doi: 10.1046/j.1365-2273.2003.00712.x. [PubMed] [Cross Ref]

4Shahar ENassar LKedem EHassoun G1 Alpha-1 adrenergic antagonists induced severe rhinitis in patients with benign prostatic hyperplasia. Curr Drug Saf. 2014;9(2):159-60.

5.James N Baraniuk1 and Mary J Jamieson2 Rhinorrhea, cough and fatigue in patients taking sitagliptin.  Allergy Asthma Clin Immunol. 2010; 6(1): 8. Published online 2010 May 12. doi:  10.1186/1710-1492-6-8. 11.Vandiver W, Hunter ML. Statin adverse effects: sorting out the evidence. Fam Pract. 2013;62:730.

6.Maciej BanachManfredi RizzoPeter P. TothMichel FarnierMichael H. Davidson, et al Statin intolerance – an attempt at a unified definition. Position paper from an International Lipid Expert Panel Arch Med Sci. 2015 Mar 16; 11(1): 1–23. Published online 2015 Mar 14. doi:  10.5114/aoms.2015.49807

7.Slavin R. Allergic rhinitis: Managing the adult spectrum. Allergy Asthma Proc. 2006;27(1):9–11. [PubMed]

8.Kowalski ML, Makowska JS, Blanca M, Bavbek S, Bochenek G, Bousquet J, et al. Hypersensitivity to nonsteroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs)—classification, diagnosis and management: review of the EAACI/ENDA(#) and GA2LEN/HANNA*. Allergy. 2011;66:818–29. doi: 10.1111/j.1398-9995.2011.02557.x. [PubMed] [Cross Ref]

9. Kowalski ML, Asero R, Bavbek S, Blanca M, Blanca-Lopez N, Bochenek G, et al. Classification and practical approach to the diagnosis and management of hypersensitivity to nonsteroidal anti-inflammatory drugs. Allergy. 2013;68:1219–32. doi: 10.1111/all.12260. [PubMed] [Cross Ref]

10. Rajan JP, Wineinger NE, Stevenson DD, White AA. Prevalence of aspirin-exacerbated respiratory disease among asthmatic patients: A meta-analysis of the literature. J Allergy Clin Immunol. 2015;135:676–81. [PubMed]

11.Bateman N, Woolford T. The rhinological side-effects of systemic drugs. Clin Otolaryngol Allied Sci. 2003;28(5):381–5. doi: 10.1046/j.1365-2273.2003.00712.x. [PubMed][Cross Ref]

12.Kowalski ML, Makowska JS, Blanca M, Bavbek S, Bochenek G, Bousquet J, et al. Hypersensitivity to nonsteroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs)—classification, diagnosis and management: review of the EAACI/ENDA(#) and GA2LEN/HANNA*. Allergy. 2011;66:818–29. doi: 10.1111/j.1398-9995.2011.02557.x. [PubMed] [Cross Ref]

13. Kowalski ML, Asero R, Bavbek S, Blanca M, Blanca-Lopez N, Bochenek G, et al. Classification and practical approach to the diagnosis and management of hypersensitivity to nonsteroidal anti-inflammatory drugs. Allergy. 2013;68:1219–32. doi: 10.1111/all.12260. [PubMed] [Cross Ref]

14. Rajan JP, Wineinger NE, Stevenson DD, White AA. Prevalence of aspirin-exacerbated respiratory disease among asthmatic patients: A meta-analysis of the literature. J Allergy Clin Immunol. 2015;135:676–81. [PubMed]



Συνώνυμα:





 Δείτε σχετικές φωτογραφίες της Google »


© Δρ. Δημήτριος Ν. Γκέλης, Ιατρός, Οδοντίατρος, Ωτορινολαρυγγολόγος,
Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών


Άλλες λέξεις στην κατηγορία Ωτορινολαρυγγολογία: